Stowarzyszenie

17 października 2026 roku w Starej Karczmie w Jeleśni odbyła się regionalna potańcówka, która stanowiła spotkanie podsumowujące projekt „Beskidzkie inspiracje – Muzyka i Zwyczaje Gór”, realizowany w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027. Wydarzenie było okazją do wspólnego świętowania, przypomnienia najważniejszych efektów przedsięwzięcia oraz promocji tradycyjnej muzyki, tańca i dziedzictwa kulturowego polsko-słowackiego pogranicza.

Potańcówka nawiązywała do żywej tradycji wspólnego muzykowania i tańczenia, która od pokoleń towarzyszy mieszkańcom Beskidów. Jej formuła łączyła prezentację kultury regionalnej z integracją uczestników i zachęcaniem do aktywnego poznawania lokalnych zwyczajów. Szczególne znaczenie miała możliwość spotkania osób związanych z kulturą ludową po obu stronach granicy oraz ukazania pogranicza jako wspólnej przestrzeni kulturowej, w której muzyka i tradycje łączą społeczności niezależnie od państwowych granic.

Wydarzenie podsumowało działania realizowane w ramach projektu, którego celem była promocja dziedzictwa kulturowego polsko-słowackiego pogranicza, popularyzacja tradycyjnej muzyki, zwyczajów i rękodzieła regionalnego, a także zwiększenie dostępności kultury dla mieszkańców i turystów. Ważnym założeniem przedsięwzięcia było również wzmacnianie lokalnej tożsamości kulturowej, rozwijanie współpracy transgranicznej oraz budowanie trwałych relacji między instytucjami, twórcami i społecznościami po polskiej i słowackiej stronie Beskidów.

Jednym z kluczowych elementów projektu było utrwalanie i upowszechnianie tradycyjnej muzyki regionu. W ramach zadania „Melodie pogranicza – nagranie tradycyjnych utworów regionu PL–SK” przygotowano materiał dokumentujący muzyczne dziedzictwo pogranicza. Nagrania mają znaczenie nie tylko promocyjne, lecz także edukacyjne – umożliwiają poznawanie tradycyjnych melodii, sposobów ich wykonywania oraz podobieństw i różnic między lokalnymi tradycjami muzycznymi po obu stronach granicy. Uzupełnieniem tego działania jest publikacja poświęcona zwyczajom i kulturze pogranicza, która wraz z nagraniami stanowi trwały materiał do dalszego wykorzystania w edukacji regionalnej i promocji Beskidów.

Istotną częścią projektu było również „Beskidzkie mobilne stoisko regionalne – koncerty i warsztaty regionalne”. W ramach tego zadania zaplanowano cykl ośmiu koncertów – sześciu po stronie polskiej i dwóch po stronie słowackiej – oraz cztery warsztaty twórczości ludowej. Działania te służyły przybliżaniu mieszkańcom i turystom autentycznej muzyki góralskiej, regionalnego rękodzieła i tradycyjnych umiejętności. Warsztaty stworzyły możliwość bezpośredniego kontaktu z kulturą ludową i poznawania jej poprzez praktyczne działanie.

Szczególną uwagę poświęcono także tradycyjnym strojom regionalnym – damskiemu i męskiemu – jako ważnym elementom tożsamości kulturowej Beskidów. Ich prezentacja służyła poznawaniu charakterystycznych części ubioru, ich funkcji i znaczenia w lokalnej tradycji. Stroje te są nie tylko świadectwem dawnego sposobu życia, lecz również narzędziem współczesnej edukacji regionalnej i promocji dziedzictwa. Zgodnie z założeniami projektu mają być wykorzystywane podczas kolejnych wydarzeń kulturalnych oraz udostępniane w ramach bezpłatnej wypożyczalni, dzięki czemu ich zastosowanie nie zakończy się wraz z realizacją przedsięwzięcia.

Regionalna potańcówka w Jeleśni była naturalnym zwieńczeniem tych działań. W zadaniu „Spotkanie promocyjne – potańcówka regionalna” przewidziano wydarzenie integrujące mieszkańców i gości z Polski i Słowacji, podczas którego tradycyjna muzyka, taniec, nagrania przygotowane w projekcie, stroje regionalne i warsztaty miały stać się punktem wyjścia do wspólnego poznawania kultury pogranicza. Spotkanie służyło także podsumowaniu projektu i upowszechnieniu jego rezultatów. W ten sposób założenia przedsięwzięcia połączyły się w jednym działaniu: dokumentowanie dziedzictwa, jego prezentowanie podczas koncertów i warsztatów oraz zachęcanie uczestników do bezpośredniego udziału w tradycji.

Projekt miał od początku charakter transgraniczny. Współpraca polsko-słowacka pozwoliła spojrzeć na dziedzictwo Beskidów jako na wspólny zasób kulturowy, kształtowany przez wieloletnie kontakty, podobne zwyczaje i wzajemne przenikanie się tradycji. Wspólne działania artystyczne i edukacyjne sprzyjały poznawaniu kultury sąsiadów, przełamywaniu stereotypów oraz budowaniu więzi między uczestnikami. Były także przykładem tego, że tradycja pozostaje żywa wtedy, gdy jest przekazywana kolejnym pokoleniom i staje się częścią współczesnego życia społecznego.

Realizacja projektu „Beskidzkie inspiracje – Muzyka i Zwyczaje Gór” pokazała, że promocja dziedzictwa kulturowego może łączyć dokumentowanie tradycji z jej praktycznym doświadczaniem. Nagrania, publikacja, koncerty, warsztaty i spotkanie podsumowujące tworzą spójną całość, której celem jest nie tylko prezentowanie kultury regionu, lecz także zachęcanie do jej poznawania, pielęgnowania i przekazywania kolejnym pokoleniom. Regionalna potańcówka w Jeleśni podkreśliła najważniejsze przesłanie przedsięwzięcia: muzyka, taniec i zwyczaje są żywym dziedzictwem, które łączy ludzi i wzmacnia wspólną tożsamość polsko-słowackiego pogranicza.

Projekt realizowany jest w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027, przy wsparciu środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.